امروز بی شک یکی از بدترین روزهای زندگی من بود. از همان اول صبح. و آنجا که فکر می کنی از این بدتر نمی تواند باشد خبری را می خوانی که زیر و رویت می کند. امروز پیمان ابدی از پیش ما رفت. کمتر کسی پیدا می شود که او را به اسم بشناسد٬ مگر کسانی که کارهای او را دنبال می کردند. به جرات می توان گفت که پیمان ابدی پدر جوان بدلکاری مدرن در ایران بود. علیرغم موفقیت فراوان در سریال های محبوب جهانی چون هشدار برای کبرا ۱۱ (Alarm fur Cobra 11) چند ماهی بود که به ایران بازگشته بود و به تدریس بدلکاری می پرداخت. با اطمینان تمام می توان گفت که اگر فیلم ها و سریال های چند وقت اخیر ایران در ژانر اکشن هیجانی و جذاب بودند تنها به خاطر هنر این بزرگمرد جوان و تیم او بوده است. جوان هایی که امروز به نوعی طعم تلخ بی پدری را چشیدند. زمانی که دوستشان٬ معلمشان زمانی که دیگر بار مشغول خلق صحنه ای مهیج برای چشمان من و شما بود در یک صانحه ی تلخ از پیش ما رفت. اتوبوسی که منفجر شد و پیمان را از ما گرفت. مرد پر تلاشی که برای تک تک بدلکاری هایش روزها و ماه ها زحمت کشید تا آنچه به چشمانمان می بینیم باور کنیم. درد دلی از پیمان در مصاحبه ای که خودش هرگز فرصت خواندن آن را پیدا نکرد:

«من امیدورام روزی برسد که در سینمای ما هیچ کس فقط منافع خودش را نبیند و اینقدر راحت به آدم‌های مختلف مارک و برچسب نچسبانیم. این مارک چسباندن‌ها من را خیلی اذیت کرد»

روحش شاد و یادش گرامی.

ببینید پیمان « پیمان ابدی » با ابدیت چقدر برای ایران گران تمام شد:

در نوشته ی قبل فهمیدیم که حسادت چیست و چه دیدگاه هایی در قبال آن وجود دارد٬ و به ویژه علم به حسادت با چه نگاهی می نگرد. این بار بگذارید ببینیم روانشناسی این احساس را چگونه بررسی می کند:

از منظر روانشناختی حسادت کاملاْ یک اپیزود عاطفی است که دارای یک داستان یا خط سیر پیچیده می باشد: یعنی شرایطی که به حسادت منجر می شود٬ خود حسادت به عنوان یک احساس٬ هرگونه تلاشی به منظور کنترل و یا هماهنگ کردن «خود» با این شرایط٬ واکنش های پسین و کیفیت پرداخت به این داستان در نهایت. شاید کمی پیچیده به نظر برسد ولی پیچیده هم هست. این تعریف از حسادت در کتاب «پاروت» مطرح شده است. خط سیر داستانی یاد شده از تجربیات٬ افکار٬ پندار ها٬ خاطرات و حتی تخیلات٬ گمان ها و حدسیات سرچشمه می گیرند. هر چه بیشتر این پارامترها ریشه در فرهنگ و جامعه ی افراد داشته باشد٬ ریشه ی خط سیر داستانی حسادت بیشتر در فرهنگ و جامعه گره می خورد. برعکس٬ گولدی در یک تئوری مستقل حسادت را حالتی به صورتی شهودی نفوذناپذیر تعبیر می کند که تحصیلات و یا اعتقادات منطقی در آن نقش کوچکی دارند.

یک دلیل احتمالی برای ریشه ی حسادت در روانشناسی تکاملی٬ تکامل یک احساس است برای بیشینه کردن موفقیت ژن ها! به چه معنی؟! یعنی حسادت احساسی با پایه ی بیولوژیکی است که انتخاب شده است تا از بعد پدری افراد در قبال نوزادشان دفاع کند. این نیز شاید پیچیده باشد ولی با کمی تفکر درستی این عبارت مشخص می شود. می دانیم که در اینجا پدر و یا نوزاد معنای تحت اللفظی خود را ندارند. پدر ذات محافظ و نوزاد آن چیزی است که با آن احساس امنیت می کنیم. به عنوان یک مثال جالب آقایان را بررسی می کنیم. رفتار حسود مآبانه در مرد ها خود را در پرهیز از خیانت جنسی به شریکشان بروز می دهد. خوب یا بد و درست یا غلط این چیزی است که در تعداد زیادی از مردان دیده شده است.

حسادت همیشه به عنوان فاکتوری منفی تلقی نمی شود. این موضوع در روانشناسی جلوه ی جالبی پیدا می کند که شاید برای شما هم جالب باشد٬ آن جایی که بسیاری از نویسندگان و روانشناسان حسادت را در ابعاد قابل کنترل آن دارای اثر قطعی مثبت در کارکرد جنسی و یا رضایت جنسی تلقی می کنند.

از روانشناسی که خارج شویم به بحث جامعه شناختی می رسیم که وقت زیادی صرف آن نمی کنیم. انسان شناسان نیز معتقدند که حسادت با فرهنگ ها تغییر می کند. جنس حسادت خود با زمان تغییر نمی کند٬ یعنی انسان های حسادت ورز دویست سال پیش همان گونه حسادت می کردند که انسان های قرن بیست و یک. ولی رفتار ها و نگرش ها نسبت به حسادت تابع زمان است. در دهه های شصت و هفتاد در امریکا تغییر ناگهانی نگرش ها را نسبت به حسادت شاهد بودیم. در ایران نیز نگرش های تند و تیز تری در قبال حسادت های افراطی در سال های اخیر دیده می شود هر چند سی سال قبل حسادت امری عادی و بدیهی و جزئی لاینفک در زندگی جامعه ی ایرانی به حساب می آمد. این روند در امریکا نیز در دهه های شصت و هفتاد دیده شده است و مردم دید منفی تری نسبت به حسادت پیدا کرده اند.    

در نوشته ی بعد چند مورد خاص مورد بررسی قرار می گیرد. امیدوارم مفید فایده باشد.

چند سالی هست که با مفهوم حسادت دست و پنجه نرم می کنم. علت این کشمکش درونی هم اتفاقی است که نزدیک به شش سال پیش در جریان یک رابطه (که خوشبختانه ختم به خیر شد) برایم پیش آمد. شاید برای شما هم جالب باشد کمی راجع به حسادت بیشتر بدانید. این نوشته بیشتر به نوعی می تواند یک نتیجه برای چند سال تفکر در این زمینه به گونه های مختلف تلقی شود. هر چند سعی می کنم با زبانی خودمانی آن را به گونه ای بیان کنم که هر کسی از شما آن را از زاویه ی دید خود به گونه ای خاص تعبیر کند.

بنا به تعریف جنس حسادت یک احساس است و پیوسته با افکار و احساسات منفی ناشی از عدم وجود امنیت روانی٬ ترس و یا اضطراب برای از دست دادن چیزی پیوند دارد که برای فرد دارای ارزش می باشد مانند یک رابطه٬ دوستی و یا عشق. با توجه به همین تعریف شاید همگی لحظه ای به خود آییم و فکر کنیم. هر چه بیشتر در این تعریف فرو رویم بیشتر بر درستی آن صحه خواهیم گذاشت. حسادت مخلوطی از عصبانیت٬ ناراحتی و نفرت است. حسادت با غبطه خوردن تفاوت باریکی دارد (هرچند برای بسیاری از ما این مرز بسیار روشن و مشخص است). حسادت ترس از از دست دادن چیزی است در صورتی که رشک ناراحتی برای نداشتن چیزی و یا حتی تلاش برای متوقف کردن کسی یا چیزی به خاطر این فقدان.

گروهی معتقدند که حسادت در تمامی موجودات زنده وجود دارد. هر چند گروهی دیگر آن را مشخصه ی بارز تمایز انسان از حیوان توصیف می کنند. وجود احساس حسادت از پنج ماهگی تا مرگ در انسان ها گزارش شده است. وابستگی حسادت به فرهنگ انسان ها موضوعی است که برای عده ای مورد سوال است هرچند برای اکثریت مردم امری بدیهی است.

حسادت یا اثرات آن سرمشق بسیاری از آثار هنری چون اشعار٬ رمان ها و آواز ها بوده است. روانشناسان معتقدند که اعتقادات فرهنگی و هنجاری نقش مهمی در تعیین عوامل ایجاد حسادت ایفا می کند. و یا تا چه اندازه ای حد مطلوبی از حسادت می تواند تصور کرد. حتی زیست شناسان هم عواملی را نام برده اند که می تواند یه صورت ناخودآگاه در ایجاد حسادت موثر باشد.

گولدی در جمله ی جالبی حسادت را به صورت احساسی توصیف می کند که معمولاْ آثارش از کنترل خارج می شود! همان طور که همه می دانیم حسادت مانند هر احساس دیگری مانند شادی و عصبانیت زودگذر نیست و برای مدت زمان زیادی می تواند در انسان ایجاد شود. روشفوکالد در عبارتی حد حسادت را حتی تا بعد از از دست دادن آن ادامه دار می بیند و آن را این گونه توصیف می کند که «حسادت با عشق متولد می شود ولی همیشه با آن نمی میرد».

بگذارید حسادت را با دید علمی کمی بررسی کنیم. انسان های مختلف حسادت را به صورت های یکسان بروز نمی دهند. همین موضوع باعث می شود که علم در توصیف آن مشکلات زیادی داشته باشد. ولی در تمام تعاریف علمی از حسادت دو مورد مشترک دیده می شود: در تمام تعاریف حسادت سه پرسوناژ وجود دارد: فرد حسادت ورز٬ یک پارتنر یا شریک یا دوست یا ...٬ و شخص ثالث یا رقیب. ثانیاْ در تمامی تعاریف٬ حسادت واکنشی به یک تهدید می باشد٬ که باعث می شود فرد مانعی محافظ در جلوی خود بسازد و یا رفتار پرخاشگرانه از خود نشان دهد.   

در پست بعد دیدگاه روانشناسی را در قبال این احساس مرور می کنیم.